Վաղարշակ Հայրապետյանի մեդիատիրույթ

1. Ո՞րքան ժամանակում է Երկիրը պտտվում Արեգակի շուրջ, և որքա՞ն ճանապարհ է անցում։ 365 օր և 6 ժամ կամ մեկ տարի և անցնում է 940 մլն կմ
2. Ի՞նչ ուզեծրով է Երկիրը պտտվում Արեգակի շուրջ։Ի՞նչ ես հասկանում հեռակետում կամ մերձակետում ասելով։Գրիր մերձակետի և հեռակետի երկարությունները։ Ձվածրի տեսք ունեցող ուղեծիր։ Մերձակետ ասելով հասկանում ենք Արեգակին Երկրի ամենամոտ դիրքը ուղեծրի վրա: Այս դիրքում հեռավորությունը կազմում է մոտ 147 միլիոն կիլոմետր։ Հեռակետ ասելով հասկանում ենք Արեգակից Երկրի ամենահեռու դիրքը ուղեծրի վրա: Այս դիրքում հեռավորությունը կազմում է մոտ 152 միլիոն կիլոմետր։
3. Ինչու՞ են առաջանում տարվա եղանակները։Երկրի տարեկան աշխարհագրական գ;խավոր հետևանքը կլիմայական եղանակների առաջացումն ու հերթափոխն է : Ուղեծրի հարթությունից երկրի առանցքի 66.5⁰  շեղումով և երկրի պտույտով պայմանավորված մեկ հյուսիսային կիսագունդն է թեքված դեպի արևը մեկ հարավայինը:Արդյունքում երկրի մակերևույթը ստանում է տարբեր քանակի լույս և ջերմություն որի պատճառով տեղի է ունենում եղանակների հերթափոխ և ցերեկվա և գիշերվա տևողությունների հերթափոխ
4. Ո՞ր օրն են համարում հյուսային արևադարձի օր, և ի՞նչն են կոչվում հյուսիսային արևադարձի գիծ։ Հունիսի 22-ը համարվում է հյուսիսային արևադարձի օրը երբ Հյուսիսային կիսագնդում դիտվում է տարվա ամենաերկար ցերեկը և ամենակարճ գիշերը։իսկ 23.5⁰ զուգահեռականը հյուսիսային արևադարձության կամ արևադարձի գիծ
5. Ի՞նչ օր է դեկտեմբերի 22-ը։ Ձմեռային արևադարձի օր։
6. Ի՞նչ են բևեռային շրջագծերը և ո՞ր լայնություններն են դրանք։ Բևեռային շրջագծերը (հյուսիսային և հարավային) Երկրագնդի երկու հիմնական զուգահեռականներն են (մոտ 66.5′ հյուսիսային և հարավային լայնություններում), որոնք սահմանազատում են բևեռային գոտիները։ Այս գծերից դեպի բևեռներ ընկած տարածքներում դիտվում են բևեռային ցերեկ և բևեռային գիշեր
7. Գիշերհավասարի օր ասելով ի՞նչ ես հասկանում և ո՞ր օրերն են դրանք։ Գիշերհավասարի օրերին ցերեկվա և գիշերվա տևողությունները հավասար են լինում ամբողջ Երկրագնդի վրա։ Սեպտեմբերի 23 ւ կոչվում է աշմամային իսկ Մարտի 21-ը գարնանային գիշերահավասարի օր:
8. Երկրի առանցը որքա՞ն է թեքված իր ուղեծրի հարթության նկատմամբ։ Երկրի պտտման առանցքը իր ուղեծրի հարթության նկատմամբ թեքված է մոտ 𝟔𝟔∘𝟑𝟒′ անկյան տակ։ 
9. Ո՞ր տարին է կոչվում նահանջ տարի և ինչպե՞ս է փոտրվարը դառնում 29 օր։  Նահանջ տարի է կոչվում այն տարին, որն ունի 366 օր՝ ի տարբերություն սովորական 365 օրվա և 6 ժամվա: նահանջ տարին լինում է ամեն 4 տարին մեկ երբ այդ 6 ժամերը գումարում ենք իրար վրա և ստանում ենք 24 ժամ որը մեկ ամբողջ օր է:

Задание1. Прослушать учебный подкаст (аудиофайл)  о  путешествиях по Россиии  и ответить на вопросы:

аудиофайл

Ответит на вопросы:

1. Почему дарить подарки актуально для декабря и января? Потому что в эти два месяца отмечаются самые важные праздники: Новый год и Рождество.
2. Что советуют и рекомендуют редакторы журнала?Они советуют сначала подумать, кому мы хотим подарить подарки, и сделать разумный выбор, например, дарить практичные вещи.
3. Кого бы вы поместили в этот список первыми?Я бы поставил свою семью на первое место в этом списке.
4. Продолжи мысль:  «Выбирать подарки- всегда….» радостный и вдумчивый поступок
5. Что такое виш-лист?Список желаний — это список наших желаний.
6. Что для вас главное в выборе подарка? Почему вы выбираемые именно эти подарки. Самое главное, чтобы подарок, который я дарю, был продуманным и приносил радость тому, кому я его дарю.
7. Что есть у Тани в виш-листе? В её списке желаний — одежда, книги, принадлежности для рисования, а также животные, поэтому она мечтает завести собаку или кошку.
8. Какие  подарки любит дарить Даша? новые впечатления или неожиданные подарки, которые сделают кого-то счастливым
9. Составьте свой виш-лист. Мне кажется, у меня есть почти всё необходимое, поэтому в моём списке желаний на первом месте стоит воплощение в жизнь наших семейных планов.
10. Что такое планер? как он может помочь человеку? Это органайзер, с помощью которого можно составлять планы мероприятий, планировать время и отмечать важные встречи и сроки.

Задание 2. Повторяем глаголы движения

ГЛАГОЛЫ ДВИЖЕНИЯ С ПРЕФИКСАМИ  (նախածանց )(по-, при-, у-, во-, вы-, от-, под-)
ЗАПОМНИТЕ!

Глаголы движения с префиксом по- обозначают абсолютное  начало движения, а с префиксом при- прибытие субъекта в какое-либо место.

СРАВНИТЕ!
Аня пошла в университет. Аня пришла в университет.
Антон поехал в Москву. Антон приехал в Москву.

Упражнение 1. Прочитайте предложения, вставляя нужный глагол
движения. Объясните употребление глаголов движения   

идти – ходить

1.Когда я пошёл в университет, я встретил сестру Антона. 2. – Где ты был? – Я
был в университет. 3. В прошлом году я ходил в спортивный зал каждый вторник и
четверг. 4. – Почему ты сегодня шёл на рынок пешком? – Я всегда хожу на рынок
пешком. 5. Я купил эти книги, когда мы зашли в новый магазин.

ехать – ездить
1.Мы познакомились с ней в поезде, когда я ехал в Петербург. 2. – Ты
первый раз едешь на юг? – Нет, не первый. Я часто езжу на юг. 3. – Ты часто едешь к
родителям? 4. – Ты был в Москве? – Да, я ездил туда на каникулах.

Упражнение 2. Прочитайте предложения, вставляя глаголы пойти
или поехать в нужной форме.
1. Елена взяла деньги и пошла в аптеку. 2. Нельсон захотел есть и пошёл в
столовую. 3. Он сел в такси ипоехал на вокзал. 4. Вчера мы решили посмотреть
новый фильм и пошли в кино. 5. Студенты сдали экзамены и поехали на экскурсию в
другой город.

Упражнение 3. Скажите, что было дальше, используя глаголы
движения.
1. Мы сели в автобус и поехали на природу 2. В магазине мы купили хлеб и пошли домой. 3. Кончились занятия, и я пошёл домой. 4. Антон сдал экзамен и поехал к сестре. 5. Дождь кончился и мы с  Антоном побежали домой.

Упражнение 4. Прочитайте предложения, вставляя глаголы прийти
или приехать в нужной форме.
1. Вчера я пошёл в школу в 12 часов. 2. Мой брат приехал из Петербурга  на
прошлой неделе. 3. Эта ученица приехала в Белгород в прошлом году. 4. Мы пришли сюда
10 минут назад. 5. Скоро ко мне придёт друг. 6. Я пришёл домой поздно вечером.

Задание 3.  Прочитать текст“ Случай в поезде”.

Русский писатель Антон Павлович Чехов был очень скромным человеком. Он не любил торжественных собраний, поздравлений, произносимых книжно и долго, не любил, когда кто-нибудь начинал его хвалить. Обычно в таких случаях он, рассерженный, уходил. Но однажды, когда его хвалили, он был весел, и это не было ему неприятно, потому что слова, сказанные людьми, были простые и искренние. Это произошло так. Антон Павлович вместе со своей сестрой Марией ехал в поезде. Рядом с ними сидели двое мужчин и раз-говаривали. На станции один из них вышел из вагона и купил новый журнал, в котором был помещен рассказ Чехова.

– Чехов – мой любимый писатель. Читали ли вы что-нибудь из его произведений? – сказал он, обращаясь к Антону Павловичу.

– Гм… Когда-то… – неопределенно ответил Чехов.

– Советую прочитать!

Другой пассажир, одетый в черный костюм, тоже вступил в разговор и начал хвалить Чехова:

– Это один из лучших писателей. Рассказы, написанные им, маленькие, а прочитаешь внимательно, подумаешь – и открывается широкая картина русской жизни. Он вам нравится?

– Гм… Не знаю, – опять ответил Антон Павлович.

Мария улыбнулась и посмотрела на брата. Чехов, не узнанный этими людьми, был спокоен, только глаза его смеялись. Пассажиры продолжали начатый разговор.

– Чехов – врач. Он был бы очень хорошим доктором, если бы не был писателем. В Мелихове, где он теперь живет, он бесплатно лечит всех и дает лекарства.

– Да, он хороший человек, – сказал мужчина в черном костюме.

– Вы слышали, что недавно открылись школы, построенные Чеховым для крестьян? Любят его люди, и он любит и знает людей, поэтому рассказы, написанные им, так хороши …

И долго еще пассажиры говорили о Чехове, о его произведениях. Антон Павлович сидел, слушал, покашливая, этих случайно встреченных людей и говорил непонятное «гм …, гм». Мария очень хотела открыть им правду. Она тихо сказала:

– Антон, скажи им, кто ты.

– Гм…, – ответил он и покачал головой.

• Ну, Антон, – просила она брата. Но он как будто не слышал ее. Она замолчала и только иногда, слушая пассажиров, тихо говорила:

– Скажи… Скоро должно было кончиться это совместное путешествие. Мария попросила брата:

– Разреши мне сказать им, что ты Чехов!

Он посмотрел на нее смеющимися глазами и отрицательно покачал головой. На следующей станции пассажиры вышли из вагона, так и не узнав, что они говорили с Чеховым и что в русской литературе есть хороший и интересный писатель Антон Павлович Чехов, произведения которого ему надо прочитать.

 Верны ли следующие утверждения?

1. Русский писатель Антон Павлович Чехов был очень гордым человеком. Русский писатель Антон Павлович Чехов был очень скромным человеком.
2. Простые и искренние похвалы людей были приятны писателю. истинный
3. Рассказы, написанные А.П. Чеховым, не очень хороши, потому что писатель не знает жизнь простых людей. неправильный
4. Пассажиры советовали А.П. Чехову прочитать собственные произведения. истинный

Задание 4. Прочитайте рассказ русского писателя А. П. Чехова » Каштанка» и ответьте на вопросы:

1. Помесью каких пород была Каштанка?помесь таксы и дворняги
2. Имя хозяина Каштанки?плотник Лука Александрич
3. Как вела себя Каштанка по дороге к заказчикам?Она проявляла беспокойство от переполнявшей её радости, поэтому плотник постоянно терял её из виду, останавливался и сердито кричал на неё.
4. Что напугало Каштанку, когда она заметалась по улице и потому потерялась?Полк солдат маршировал по улице прямо навстречу ей.И она испугалась громкой музыки.
5. Почему Каштанка не смогла учуять запах хозяина? Ранее мимо проехал какой-то негодяй в новых резиновых галошах, и теперь все тонкие запахи смешались с резким смрадом резины, так что ничего нельзя было различить.
6. Что бы подумала Каштанка, когда потерялась, если бы была человеком? Если бы она была человеком, она, вероятно, подумала бы:«Нет, я не могу так жить! Мне нужно застрелиться!»
7. Как «развлекался» Федюшка с Каштанкой?Федюшка обычно играл с ней… Он вытаскивал её из-под верстака за задние лапы и устраивал такие трюки, что у неё зеленели глаза и болели все суставы. Он заставлял её ходить на задних лапах, издавал звуки, похожие на колокольчик, то есть сильно дёргал её за хвост, заставляя визжать и лаять, и давал ей нюхать табак… Следующий трюк был особенно болезненным: Федюшка привязывал кусок мяса к верёвке и давал его Каштанке. Затем, после того как она его проглатывала, он с громким смехом вытаскивал его обратно из её желудка.
8. Какое новое имя дали Каштанке?Тётка.
9. Какие животные жили в новом доме Каштанки? ( с именами)Кот Фёдор Тимофеич,гусь Иван Иваныч.и свинья Хавронья Ивановна.
10. Кому разрешалось ходить по всей квартире, а кому нельзя было выходить из комнатки с грязными обоями?Только Каштанке и коту разрешалось свободно перемещаться по всей квартире.
11. Чему училась Каштанка на первом занятии?Она научилась стоять и ходить на задних лапах, что доставляло ей огромное удовольствие.
12. Что случилось однажды беспокойной ночью и из-за чего это произошло?Гусь погиб, потому что в ту ночь на него наступила лошадь.
13. Что произошло во время первого выступления Каштанки?узнал своих предыдущих владельцев
14. Как вспоминались Каштанке её ученье, вкусные обеды, цирк, комнатка с грязными обоями по дороге домой?Она помнила маленькую комнату с грязными обоями, гуся, Фёдора Тимофеевича, вкусные обеды, уроки, цирк, но всё это теперь казалось ей долгим, запутанным, тяжёлым сном.
15. Как ты думаешь, почему Каштанка вернулась к старому хозяину, ведь жизнь у него была хуже, чем у нового хозяина?потому что собаки преданные

Задание 5. Готовимся к разговору. Составьте предложения в соответствии с данными ситуациями:

• Ты хочешь посмотреть фильм о  путешествии в будущее. Как ты попросишь совета у друга об этом?Какой фильм о путешествии в будущее вы бы мне порекомендовали посмотреть?
• К твоему другу приходил человек, показался тебе странным. Как ты скажешь ему об этом?К вам приходил кто-то, но с ним было что-то не так.
• На улице тебя спросили, как доехать до филармонии.  Как ты скажешь об этом?Ой, извините, я тоже не знаю, как туда добраться.
• Как спросить, был ли человек раньше в твоем родном городе?Бейрут — мой родной город, вы когда-нибудь там были?
• Ты хочешь почитать любой журнал на русском языке. Как ты спросишь об этом в библиотеке?Подскажите, пожалуйста, где находятся русские журналы?

Задание 6. Просмотри/прочитай листочки запомни информацию. Сделай задания, напиши:

-Как называются животные, которые носят своих животных на себе, в специальных карманах? Напиши представителей этих животных. кенгуру и коалы

-Для чего животные впадают в спячку?Экономить энергию зимой, потому что найти еду сложно.

• Во что превращаются плавники головастиков в зрелом возрасте?всасывается в организм, а не превращается в какой-либо конкретный внешний орган.
• Каких животных можно назвать строителями, что они строят?Бобры: Известные как «инженеры животного мира», они используют палки, ветки, камни и грязь для строительства плотин, образующих пруды, а также подводных убежищ. Муравьи: Создают сложные, разветвленные подземные города с туннелями, питомниками и камерами для отходов.Пчелы: строят сложные шестиугольные соты из пчелиного воска для хранения меда и выращивания потомства.

Առաջադրանքներ․

1)Տրված է DEF ուղղանկյուն եռանկյունը:

Որոշի՛ր ∡F-ը, եթե ∡E=21°-ի: D=90^o E=21^o 90^o+21^o=111^o 180^o-111^o=69^o

2)Տրված է DEK ուղղանկյուն եռանկյունը և նրա ∡K անկյան արտաքին անկյունը:

Որոշիր եռանկյան սուր անկյունների մեծությունները, եթե ∡EKR=165°-ի: <K =180-165=15 <E=180-90-15=75 Եռանկյան սուր անկյուններն են 𝟏𝟓^o և 𝟕𝟓^o։

3)Տրված է ADB ուղղանկյուն եռանկյունը: BC հատվածը բաժանում է DBA ուղիղ անկյունը երկու մասերի: Կազմի՛ր համապատասխան գծագիրը և որոշի՛ր ABC անկյունը, եթե CBD անկյունը հավասար է 62°-ի: ABC=90-62=28^o

4)Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյուններից մեկը 60° է, իսկ փոքր էջի և ներքնաձիգի գումարը հավասար է 9 սմ-ի: Որոշի՛ր փոքր էջի երկարությունը: Ուղղանկյուն եռանկյան 30°-ի անկյան դիմացի էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին (ներքնաձիգը երկու անգամ մեծ է 30°-ի դիմացի էջից):  Հետևաբար, փոքր էջը հավասար է 9:3=3

5)ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ AC հիմքին տարված է BD բարձրությունը: Բարձրության երկարությունը 11.5 սմ է, իսկ սրունքը՝ 23 սմ: Կազմի՛ր համապատասխան գծագիրը և որոշի՛ր ∡BAC, ∡BCA և ∡ABC անկյունները: Եռանկյուն BDC – ի մեջ BD=BC:2:Հետևաբար,<C=30° Ուղղանկյուն եռանկյան 30°-ի անկյան դիմացի էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին :Քանի որ ABC-ն հավասարասրուն եռանկյուն է:  BAC=𝟑𝟎^o, BCA=𝟑𝟎^o, ABC=𝟏𝟐𝟎^o։

 

6)Համեմատիր L գագաթից դուրս եկող հատվածների երկարությունները, եթե∡K=70°, ∡T=35°: Եռանկյան մեջ մեծ անկյան դիմաց գտնվում է մեծ կողմը: LRT-ում R-ը ուղիղ անկյուն է հետևաբար <R=90^o։ T=35^o տրված պայմանով։ Քանի որ 90^o>35^o ապա R>T։ R-ի դիմաց գտնվում է LT կողմը իսկ T-ի դիմաց LR կողմը։ ուրեմն LT>LR:

7)ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ ∡B=30°-ի: Որոշիր AC հիմքի և սրունքին տարված AM բարձրության կազմած անկյունը: 180° – 30° = 150°
150° : 2 = 75°
<A = <C = 75°
90° + 75° = 165°
180° – 165° = 15°
<MAC = 15°

Առաջադրանք 1

Արտաշեսյան Հայաստանի սոցիալտնտեսական և մշակութային կյանքը

Ա1 | Հասկացություններ և անուններ
Բնութագրի՛ր:
բուն հելլենիզմ  Հունական մշակույթի տարածում Արևելքում • ուշ հելլենիզմ Հունական ու տեղական մշակույթի միախառնում • մեհենական նշանագրեր Հեթանոսական տաճարներին կից գործող դպրոցներում օգտագործվող նշանագրեր • Աշխարհաժողով Ժողով, որտեղ քննարկվում և լուծվում էին եկեղեցական, քաղաքական և այլ կարևոր հարցեր • Արտաշատի
հրապարակ Արտաշատ մայրաքաղաքի կենտրոնական հրապարակը, որտեղ տեղակայված էին պալատներ և տաճարներ • բդեշխություն Մեծ Հայքի սահմանային ընդարձակ ռազմական նահանգներ, որոնց ղեկավարներն էին բդեշխները • Հայոց արքունի պողոտա Պողոտա Արտաշատում, որը ձգվում էր քաղաքի միջով և ուներ շուրջ 10 կմ երկարություն • թատրոն Մշակութային կառույց, որտեղ ներկայացվում էին դրամատիկական բեմադրություններ • Վրույր Ամփիկրատես
Աթենացի Հույն պատմիչ և մտավորական, որը գործել է հայկական արքունիքում • Մետրոդորոս Սկեպսացի Հույն փիլիսոփա և պատմագիր, Տիգրան Մեծի ժամանակաշրջանի մտավորական • Տիրան . Արտաշեսյան արքա, որի ժամանակաշրջանում Հայաստանը հասավ իր հզորության գագաթնակետին 
Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ առանձնահատկություն ուներ Արտաշեսյան հելլենիստական Հայաստանի
մշակույթը։ Ինչպիսի՞ փոփոխությունների ենթարկվեցին արվեստի տարբեր ոլորտները։ Հելենիզմը ազդեց կրոնի և արվեստի վրա։ Այն բնութագրվում էր քաղաքաշինության բուռն զարգացմամբ, հունարենի որպես պաշտոնական/մշակութային լեզվի կիրառմամբ, թատրոնի, քանդակագործության և խեցեգործության մեջ հելլենիստական ոճի ներմուծմամ
բ. Հիմնավոր՛ր։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Արտաշեսյան Հայաստանում քրմապետի, հետևաբար
նաև քրմական դասի ազդեցության թուլացումը։ պայմանավորված էր պետականության կենտրոնացմամբ և հելլենիստական մշակույթի ազդեցությամբ։ 
գ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ նշանակություն ուներ քաղաքաշինությունը Արտաշեսյան Հայաստանում։ Տնտեսական և քաղաքական կենտրոնացում Հելլենիստական դարաշրջանի Հայաստանում հիմնվեցին և զարգացան նոր քաղաքներ, որոնցից հատկապես նշանավոր էին Արտաշատն ու Տիգրանակերտը։
Ա3 | Քննադատական մտածողություն
1. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս էին Արտաշեսյան արքաներն Աշխարհաժողովի և Արտաշատի
հրապարակի միջոցով հավասարակշռում իրենց իշխանությունը։ Արդյո՞ք միշտ էր դա հնարավոր
(օրինակներ բեր)։ Արտաշեսյան արքաներն Աշխարհաժողովի և Արտաշատի հրապարակի միջոցով մասամբ հավասարակշռում էին իրենց իշխանությունը՝ հաշվի առնելով նախարարների և ժողովրդի կարծիքը։ Սակայն, դա միշտ չէր հնարավոր, քանի որ արքաները հաճախ իրենց կամքն էին թելադրում, հատկապես ուժեղ արքաների օրինակ՝ Տիգրան Մեծի ժամանակ։ 
2. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ինչո՞վ կբացատրես այն, որ Արտաշես I-ի կառավարման տարիներին
դեռևս գերակայող էր արամեերենը, մինչդեռ Տիգրան Մեծի ժամանակ՝ հունարենը։ Արտաշես առաջինի կառավարման տարիներին մեծ է եղել Սելևկյան տերության ազդեցությունը, ինչի հետևանքով տարածված է եղել արրամեերենը։ իսկ Տիգրան Մեծի ժամանակ հունարենի տարածումը՝ հելլենիստական մշակույթի ներթափանցմամբ
3. Վերլուծի՛ր: Ինչպե՞ս կարող էին քաղաքներին արքաների տված արտոնությունները խթանել
առևտուրն ու արհեստները։ Քաղաքներին տրված արտոնությունների միջոցով արքաները ձգտում էին զարկ տալ առևտրին ու արհեստներին, ինչպես նաև իրենց համար սոցիալական և տնտեսական հենարան ստեղծել
Ա4 | Փաստարկում և հիմնավորում
Պատկերացրո՛ւ, որ դու Արտավազդ II արքան ես և Տիգրանակերտի թատրոնի համար պետք է դրամա
գրես ինչ-որ թեմայով՝ նախնիների քաջագործության, հայ-պոնտական կամ հայ-պարթևական
հարաբերությունների, աստվածների կյանքի կամ այլ:
Ո ՞ր թեմայով կնախընտրեիր գրել և ինչո՞ւ։ Եթե ես լինեի Արտավազդ II արքան, կնախընտրեի դրամա գրել նախնիների քաջագործության թեմայով։ Կընտրեի այս թեման, քանի որ այն կօգներ ոգեշնչել ժողովրդին և բանակին, ինչպես նաև ցույց տալ հայ ժողովրդի հերոսական անցյալը և ռազմական ոգին։ 

Առաջադրանք 2

Էսսե-

էսսեագրության ուղեցույց (առարկայական և ինտեգրված)-7-9-րդ դասարանների համար

1․ Հայաստանի պատմություն, 7 -րդ դասարան, Արտաշես Ա․։ Հայաստանի պատմություն 7-րդ դասարան Արտաշես Ա.։

 Արտաշես Ա-ը ապրել է մոտ մոտ մ.թ.ա. 230 – մ.թ.ա. 160 թթ հայտնի է նաև որպես Արտաշես Բարեպաշտ կամ Բարի, Արտաշես Մեծ նա կառավարել է մ.թ.ա. 189-160 թվականներին: Նա նախքան հայոց միապետ դառնալը, եղել է բարձրաստիճան զինվորական Սելևկյան թագավոր Անտիոքոս Մեծի բանակում։

 Օգտվելով Մագնեսիայի ճակատամարտում Սելևկյանների կրած պարտությունից և թուլացումից՝ Արտաշեսն իրեն հռչակում է Մեծ Հայքի արքա՝ հիմնելով նոր արքայատոհմ, որն իր` որպես հիմնադրի անունով կոչվել է Արտաշեսյան։ Իր միավորիչ գործունեության արդյունքում, Արտաշես Բարեպաշտը ստեղծում է միաձույլ պետություն որի կենսունակությունը խարսխված էր էթնիկ միատարրության հիմքի վրա։ Նրա կառավարման օրոք Մեծ Հայքի դրոշի ներքո միավորվում են հայկական բոլոր տարածքները: Կովկասյան չորս արքաների արշավանքին դիմագրավելուց և Կուրի ճակատամարտում հաղթանակելուց հետո Արտաշեսը ամրապնդում է Մեծ Հայքի թագավորության դիրքերը որպես տարածաշրջանային ազդեցիկ տերություն։ Արտաշես Ա-ն վարում է Մերձավոր Արևելքում գերիշխող Սելևկյան տերության թուլացնելու քաղաքականություն, հմտորեն օգտագործում ինչպես հարևան երկրների, այնպես էլ Հռոմի հակասելևկյան դիրքավորումը, սակայն միևնույն ժամանակ երբեք չի դաշնակցում Հռոմեական հանրապետության հետ։ Ավելին, իր կառավարման տարիներին Մեծ Հայքում է ապաստանում Հռոմի երդվյալ թշնամի` Կարթագենի զորավար Հաննիբալ Բարկան:

Մ.թ.ա. 165 թվականին հարավում Արտաշես Ա-ի բանակը պատերազմում է Սելևկյան թագավոր Անտիոքոս IV Եպիփանեսի զորախմբերի դեմ և հաջողությամբ ետ է մղում վերջիններիս հուժկու հարձակումը՝ պաշտպանելով Արտաշեսյանների թագավորության անկախությունը: Արտաշես Ա-ն Մեծ Հայքում իրականացնում է բազմաթիվ բարեփոխումներ։ Դրանցից ամենանշանավորը հողային բարենորոգումներն են, որի նպատակն էր կարգավորել հողի մասնավոր սեփականության զարգացման ընթացքը՝ մեղմելով հողատերերի և գյուղական համայնքների միջև ստեղծված հակասությունները: Նրա օրոք երկիրը վարչականորեն բաժանվում է 120 ստրատեգիաների: Արտաշես Ա-ն մեծացնում և մարտական պատրաստության պատշաճ մակարդակի է բերում հայոց բանակը՝ այն բաժանել չորս կողմնապահ զորավարությունների, ապա կազմավորում է նաև արքունի գործակալությունները:

Արտաշես Բարեպաշտը խրախուսում էր քաղաքաշինությունը, գիտության և արվեստի զարգացումը։ Նրա կառավարման ժամանակահատվածում Հաննիբալի խորհրդով Արարատյան դաշտում` Արաքս և Մեծամոր գետերի ջրկիցում կառուցվում է Արտաշատ մայրաքաղաքը, որը հիշատակվում է «Հայկական Կարթագեն» անվանումով։ Իր մեծամեծ գործերի համար Արտաշես Ա-ն ժողովրդի կողմից ստանում է «Բարեպաշտ» պատվանունը: Արտաշես Ա-ն վախճանվում է մ.թ.ա. 160 թվականին Վասպուրական նահանգի Բակուրակերտ բնակավայրում՝ ծերունական տարիքում։ Արտաշեսին փոխարինում է ավագ որդին՝ Արտավազդ Ա Արտաշեսյանը: Ըստ մի շարք ուսումնասիրողների՝ Արտաշես Բարեպաշտի բարեփոխումների շնորհիվ է միայն հաջորդ տասնամյակներում Տիգրան Բ Մեծին հաջողվում հիմնել Հայկական աշխարհակալությունը:

Արտաշես Ա-ն, որպես «Աշխարհակալ» և «Բարեպաշտ» արքա, հայոց պատմության մեջ մնաց որպես կայուն պետականության հիմնադիր։ Նրա գործունեության հիմնական արդյունքներն այսօր դրսևորվում են հայկական պետականության հիմքերի ամրապնդմամբ

3 մակարդակ

Հարց 1. Պատրաստվել է 100 գ զանգվածով 5% աղի լուծույթ։ Քանի՞ գրամ աղ է պարունակում այդ լուծույթը։

95 գրամը ջուր է, իսկ 5 գրամը՝ աղ:

Հարց 2. Ի՞նչ է կոչվում լուծույթ։

Լուծույթն այն համասեռ համակարգն է, որը բաղկացած է լուծիչից, լուծված նյութից և դրանց փոխազդեցության արգասիքներից:

Հարց 3. Ի՞նչ է չհագեցած լուծույթը։

Չհագեցած է այն լուծույթը, որում տվյալ պայմաններում հնարավոր է լուծվող նյութի նոր բաժիններ լուծել։

Հարց 4. Ինչպե՞ս է ջերմաստիճանը ազդում պինդ նյութերի լուծելիության վրա։

Պինդ նյութերի լուծելիությունը հեղուկներում, սովորաբար ջերմաստիճանի բարձրացման հետ մեծանում է։

Հարց 5. Կարո՞ղ է հագեցած լուծույթը դառնալ չհագեցած։ Ինչպե՞ս։

Այո՛, հագեցած լուծույթը կարող է դառնալ չհագեցած, եթե փոխվեն այն պայմանները, որոնցում գտնվում է։ Սա հիմնականում իրականացվում է լուծիչի ծավալի մեծացման (նոսրացում) կամ ջերմաստիճանի բարձրացման միջոցով, ինչը մեծացնում է լուծելիությունը և թույլ տալիս լրացուցիչ նյութ լուծել

2 մակարդակ

1-Ո՞ր կենդանին է ամենամեծը Երկրի վրա։

կապուկտ կետն է

2-Ո՞ր կենդանին ունի երեք սիրտ։

Երեք սիրտ ունեցող կենդանին ութոտնուկն է

3-Կարո՞ղ են ձկները խեղդվել ջրում։

Այո, ձկները կարող են խեղդվել ջրում, եթե այնտեղ թթվածինը բավարար չէ կամ խռիկները չեն գործում։

4-Ինչո՞ւ են քամելեոնները փոխում գույնը։

քամելեոնի գույնի փոփոխությունը տեղի է ունենում ջերմաստիճանի, լուսավորության և նույնիսկ նրա տրամադրության փոփոխության արդյունքում: Նրանց յուրահատուկ մաշկի կառուցվածքի շնորհիվ քամելեոնները կարող են փոխել իրենց գույնը փոքրագույն մանրուքներով:

5-Ո՞ր կենդանին ունի մարդու նման մատնահետքեր։

  կոալաները և պրիմատները (կապիկները) այն եզակի կենդանիներն են, որոնք ունեն մարդու նման անկրկնելի մատնահետքեր

6-Ինչո՞ւ են սկունսները վատ հոտ արձակում։

Երբ սկունսը վտանգ է զգում, նա կարող է գարշահոտ տարածել 10 մ շառավղով:

7-Ո՞ր կենդանիների արյունն է կապույտ։

ութոտնուկները

8-Ինչո՞ւ պինգվինները չեն թռչում, բայց լավ լողում են։

Պինգվինները չեն թռչում, քանի որ էվոլյուցիայի ընթացքում նրանց թևերը վերածվել են կոշտ, տափակ թիակների՝ հարմարվելով ջրում հիանալի լողալուն և սուզվելուն։

Առաջադրանք 1

Հայ-հռոմեական պատերազմներն ու Տիգրան Մեծի կայսրության փլուզումը/էջ84

Ա1 | Հասկացություններ և անուններ
Բնութագրի՛ր: փոխարքայություն փոխարքայի կառավարմանը ենթակա երկրամասը կամ գավառը։ Փոխարքաները նշանակվում էին արքայի կողմից • արքայական գանձարան արքայական գանձերի, զարդերի և պետական միջոցների պահեստարան • Լուկիուս Լուկուլլուս հռոմեացի զորավար • Գնեուս Պոմպեուս հռոմեացի զորավար• Տիգրան Կրտսեր Տիգրան Մեծի որդին• Տիգրանակերտի ճակատամարտ Հայ-հռոմեական պատերազմի ճակատամարտ մ.թ.ա. 69թ.• Արածանիի ճակատամարտ Հայ-հռոմեական պատերազմի ճակատամարտ մ.թ.ա. 68թ• Արտաշատի դաշնագիր Հայաստանի և Հռոմի միջև կնքված հաշտության պայմանագիր
Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ սպառնալիք էին Հայաստանի համար ներկայացնում Պարթևական
թագավորությունն ու Հանրապետական Հռոմը. մանրամասնել յուրաքանչյուրի համար։ Պարթևական թագավորություն: Պարթևները պարբերաբար փորձում էին իրենց ազդեցությունը տարածել Հայաստանի վրա՝ հաճախակի ներխուժումներով և գահակալական կռիվներին միջամտելով, ինչը խաթարում էր երկրի կայունությունը։

Հանրապետական Հռոմ: Հռոմը, ընդարձակվելով դեպի արևելք, ձգտում էր վերահսկողություն սահմանել Փոքր Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի առևտրային ճանապարհների վրա։ Հայաստանը, գտնվելով ռազմավարական կարևոր դիրքում, դարձել էր Հռոմի ընդլայնման հիմնական թիրախներից մեկը, ինչը հանգեցրեց բազմաթիվ պատերազմների։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչո՞ւ հռոմեացի զորավար Լուկիուս Լուկուլլուսը չշտապեց հարձակվել Հայաստանի
վրա, երբ Միհրդատ Եվպատորը, պարտվելով Լուկուլլուսին, փախավ Հայաստան։ Լուկիուս Լուկուլլուսը չշտապեց հարձակվել Հայաստանի վրա, քանի որ նախընտրեց խուսափել ավելի մեծ և դժվար պատերազմից։
գ. Ներկայացրո՛ւ և վերլուծի՛ր։ Ինչո՞ւ հայկական զորքերը պարտվեցին Տիգրանակերտի
ճակատամարտում և ինչպե՞ս կարողացան հաղթել Արածանիի ճակատամարտում։ Հայկական զորքերը պարտվեցին Տիգրանակերտի ճակատամարտում մարտավարական սխալների և հռոմեական բանակի կանոնավորության պատճառով, իսկ Արածանիի ճակատամարտում հաղթեցին՝ շնորհիվ ճիշտ մարտավարության և տեղանքի իմացության։
դ. Հիմնավորի՛ր։ Ինչո՞ւ հաղթանակած Պոմպեուսը որոշեց պահպանել Մեծ Հայքի թագավորությունը։ Հաղթանակած Պոմպեուսը որոշեց պահպանել Մեծ Հայքի թագավորությունը տարածաշրջանում հավասարակշռություն պահպանելու նպատակով։
Ա3 | Քննադատական մտածողություն
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը: Ի՞նչ ես կարծում, արդյո՞ք հնարավոր կլիներ խուսափել հռոմեահայկական պատերազմից, եթե Տիգրան Մեծը հռոմեացիներին հանձներ Միհրդատ Եվպատորին, որն
իր աներհայրն էր։ Ինքդ ինչպե՞ս կվարվեիր։ Ոչ հնարավոր չէր լինի խուսափել հռոմեահայկական պատերազմից քանի որ Հռոմի նպատակը Տիգրան Մեծի ստեղծած հզոր աշխարհակալության ոչնչացումն էր, ոչ թե միայն Միհրդատը։Որպես ղեկավար, ես չէի հանձնի աներհորը, քանի որ դա պատիվ չէր բերի և չէր երաշխավորի անվտանգություն։
2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս Տիգրան Մեծին հաջողվեց համաձայնության գալ Պոմպեուսի հետ և
պահպանել թե՛ Մեծ Հայքի թագավորությունը, թե՛ «արքայից արքա» տիտղոսը։ Տիգրան Մեծին հաջողվեց համաձայնության գալ Պոմպեուսի հետ Արտաշատի դաշնագրի միջոցով և  տարածքային զիջումների շնորհիվ։ Հրաժարվելով նվաճված տարածքներից նա պահպանեց բուն հայկական հողերը, իսկ Հռոմի համար դարձավ վստահելի դաշնակից
3. Գնահատի՛ր։ Որքանո՞վ էր հաջողված կամ ձախողված Արտաշատի դաշնագիրը։ Արտաշատի դաշնագիրը կարելի է համարել մասամբ հաջողված և մասամբ ձախողված։
Ա4 | Պատճառ և հետևանք
Պատկերացրո՛ւ, որ դու Տիգրան Մեծի զորավարներից մեկն ես։ Տիգրանակերտի ճակատամարտին
նախապատրաստվելիս ի՞նչ խորհուրդ կտայիր արքային, որ խուսափեիք պարտությունից։
Պատրաստի՛ր պաստառ-քարտեզ, որով կհիմնավորես քո առաջարկը։
Ի՞նչ ես կարծում, պատմությունն ի՞նչ ընթացք կունենար, եթե Տիգրանակերտի ճակատամարտում
հայկական զորքերը հաղթանակ տանեին, և Տիգրանակերտը շարունակեր մնալ տերության
մայրաքաղաքը։ Որպես զորավար՝ ես կառաջարկեի Տիգրան Մեծին խուսափել բաց դաշտում ուղիղ ճակատամարտից հռոմեական լեգեոնների դեմ և կիրառել տարբեր մարտավարություն, Զորքերը տեղակայել Տավրոսի լեռնանցքներում հիմնական հարվածը հասցնել նետաձիգներով՝ հեռվից։ եթե Տիգրանակերտի ճակատամարտում
հայկական զորքերը հաղթանակ տանեին, և Տիգրանակերտը շարունակեր մնալ տերության մայրաքաղաքը,  Հայաստանը կմնար Առաջավոր Ասիայի հզորագույն տերությունը

Առաջարանք 2

Արտավազդ II-ը և վերջին Արտաշեսյանները/էջ 89

Ա1 | Հասկացություններ և անուններ
Բնութագրի՛ր:
Արտավազդ II Հայոց թագավոր• Մարկուս Կրասսուս Հռոմեացի քաղաքական գործիչ և զորավար• Որոդես II Պարթևական արքա• Մարկուս Անտոնիուս Հռոմեացի քաղաքական գործիչ և զորավար•
Կլեոպատրա VII Եգիպտոսի Պտղոմեոսյան վերջին թագուհին• Արտաշես II Հայոց թագավոր• Հրահատ IV Պարթևական արքա• Տիգրան IV Հայոց թագավոր• Էրատո Հայոց թագուհի• կոնսուլ Հռոմեական Հանրապետության բարձրագույն պաշտոնյաներից մեկը։• լեգեոն Հռոմեական բանակի հիմնական ռազմական միավորը•
Երկրորդ եռապետություն Մ.թ.ա. 43 թվականին կազմված քաղաքական դաշինք Մարկոս Անտոնիոսի, Օկտավիանոսի և Մարկոս Լեպիդոսի միջև
Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Արտավազդ II արքայի որդեգրած չեզոքության
քաղաքականությունը։ Արտավազդ II-ի չեզոքության քաղաքականությունը պայմանավորված էր Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքով և պետական շահերով:
բ. Վերլուծի՛ր։ Որքանո՞վ էր պարթևական արշավանքի երթուղու վերաբերյալ Մարկուս Կրասսուսին
Արտավազդ II-ի արած առաջարկը օգտակար Հայաստանի համար։ Ինչո՞ւ։ Արտավազդ II-ի առաջարկը չափազանց օգտակար էր Հայաստանի համար, քանի որ այն նպատակ ուներ պահպանել երկրի անվտանգությունը և խուսափել ռազմական գործողությունների թատերաբեմ դառնալուց:
գ. Պարզաբանի՛ր։ Ի՞նչ դեր ունեցավ հայ-հռոմեական հարաբերություններում Անտոնիուսի
պարթևական արշավանքը, ինչո՞ւ։ Անտոնիուսի պարթևական արշավանքը կործանարար դեր ունեցավ հայ-հռոմեական հարաբերությունների և Արտավազդ II-ի համար, ինչը հանգեցրեց Հայաստանի անկախության ժամանակավոր կորստին,իսկ հայոց թագավոր հռչակեց իր և Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրա VII-ի որդուն: Հետագայում Եգիպտոսի մայրաքաղաք Ալեքսանդրիայում Արտավազդ արքան մահապատժի ենթարկվեց, իսկ ավելի ուշ նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Հռոմ::
Ա3 | Քննադատական մտածողություն
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը: Ինչո՞ւ էր Հռոմը շահագրգիռ պարթևական արշավանքներով։
Ո ՞րն էր այդ թագավորությունից եկող վտանգը։ Հռոմը շահագրգիռ էր Պարթևական արշավանքներով, քանի որ Պարթևական թագավորությունը տարածաշրջանային գերիշխանության համար Հռոմի գլխավոր մրցակիցն էր Հռոմը փորձում էր կանխել պարթևական ընդարձակումը՝ պաշտպանելով իր սահմանները ու ապահովելով տարածաշրջանային գերիշխանությունը։
2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչո՞ւ հնարավոր չէր Հայաստանի տարածաշրջանային կարևորությունը շեշտված
հակահռոմեական կամ հակապարթևական կեցվածքով վերականգնելը։ Հայաստանի տարածաշրջանային կարևորությունը հնարավոր չէր վերականգնել բացառապես հակահռոմեական կամ հակապարթևական կեցվածքով, քանի որ դա երկիրը կդարձներ կողմերից մեկի խաղալիքը  երկիրը գտնվում էր երկու մեծ ուժերի՝ Հռոմի և Պարթևների միջև, որոնք հաճախ պայքարում էին իրար դեմ։
3. Գնահատի՛ր։ Որո՞նք էին Արտաշեսյան թագավորության անկման ներքին և արտաքին
պատճառները։ Ներքին պատճառներ. Գահակալական կռիվները, ազնվականության անջատողական ձգտումները և կենտրոնական իշխանության թուլացումը։

Արտաքին պատճառներ. Հռոմի և Պարթևաստանի միջև Հայաստանի համար մղվող պայքարը, որի արդյունքում երկիրը հայտնվեց երկու գերտերությունների ազդեցության գոտում։
Ա4 | Փաստարկում և հիմնավորում
Պատկերացրո՛ւ, որ դու Արտաշես II արքայի խորհրդականն ես, որն արքային պետք է համոզի
հրաժարվել շեշտված հակահռոմեական քաղաքականությունից կամ ծայրահեղ պարթևասիրությունից։
Բացատրի՛ր և հիմնավորի՛ր քո դիրքորոշման տնտեսական և ռազմավարական կարևորությունը։
Ստեղծի՛ր գովազդային պաստառ, որտեղ այդ ամենը ներկայացված կլինի նաև պատկերներով։
Ի՞նչ ես կարծում, քո նախաձեռնությանը ինչպե՞ս կարձագանքեր տոհմիկ ավագանին։ Ինչո՞ւ։ Սա խնդիր է, որը պահանջում է քննադատական մտածողություն և ստեղծագործական մոտեցում, այլ ոչ թե մեկ ճիշտ պատասխան: ես ներկայացնելու եմ որոշ փաստարկներ՝ հիմնված տնտեսական ու ռազմավարական կարևորության վրա, որոնք պետք է համոզեն արքային, որ այսպիսի քաղաքականությունը կարող է բացասական հետևանքներ ունենալ ինչպես երկրի կայունության, այնպես էլ նրա բարգավաճման համար: Կարևոր է հաշվի առնել Հռոմի և Պարթևաստանի միջև ուժերի հարաբերակցությունը և Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը:
Աշխատանք սկզբնաղբյուրների հետ
1 | Ներկայացրո՛ւ։ Ո ՞ր դեպքերի մասին է խոսքը։ Կա՞ն հակասություններ
պատմիչների տեղեկություններում։ Խոսքը Կրասսոսի արշավանքի մասին է :

Կա՞ն հակասություններ պատմիչների տեղեկություններում: Այո, կան հակասություններ։ 

Պատմիչները տարբեր կերպ են ներկայացնում հայ-պարթևական հարաբերությունները և Արտավազդ II-ի դերը Խառանի ճակատամարտում: Ոմանք նշում են, որ Արտավազդ II-ը դաշնակցել է Հռոմի հետ, իսկ մյուսները՝ Պարթևաստանի հետ։ Տարբեր տեղեկություններ կան նաև այն մասին, թե ով է եղել ճակատամարտի հիմնական կազմակերպիչը և ինչու Արտավազդ II-ը չի միացել Կրասսոսին։
2 | Համեմատի՛ր։ Ինչո՞ւ պարթևների Որոդես արքան անձամբ չգլխավորեց
Կրասսուսի դեմ ռազմարշավը և նախընտրեց Հայաստանի վրա
արշավանքը։ Որոդես արքան նախընտրեց արշավել Հայաստանի վրա, քանի որ Հայաստանը ռազմավարական կարևոր դաշնակից էր Հռոմի համար, և նրա գրավումը կուժեղացներ Պարթևաստանի դիրքերը տարածաշրջանում։ 
3 | Մեկնաբանի՛ր։ Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք այն, որ պատերազմող կողմերը
Հռոմն ու Պարթևական թագավորությունն էին, բայց հաղթանակի
ավետումը տեղի ունեցավ Հայաստանում ՝ թատերական ներկայացման
ժամանակ։ Պատերազմող կողմերը Հռոմն ու Պարթևական թագավորությունն էին, բայց հաղթանակի ավետումը տեղի ունեցավ Հայաստանում թատերական ներկայացման ժամանակ, քանի որ Հայաստանը այդ ժամանակաշրջանում առանցքային դերակատարում ուներ տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ։ 

Հարգելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեմաները․

• Տափակ որդերի տիպ
• Սպիտակ պլանարիա
• Ժապավենաձև որդեր
• Դասագրքից Էջ՝ 112-117

Դասարանական աշխտանք․

Տափակ որդերը պատկանում են
ա. միաբջիջներին
բ. բազմաբջիջներին
գ. բույսերին
դ. սնկերին

Տափակ որդերի մարմինը
ա. կլոր է
բ. տափակ է
գ. գնդաձև է
դ. օղակաձև է

Սպիտակ պլանարիան ապրում է
ա. ծովում
բ. քաղցրահամ ջրում
գ. անապատում
դ. օդում

Պլանարիայի մարմնի առջևի մասում կան
ա. աչքեր
բ. ոտքեր
գ. թևեր
դ. խռիկներ

Պլանարիան ունի
ա. վերածնման հատկություն
բ. թոքեր
գ. խեցի
դ. ոտքեր

Ժապավենաձև որդերը համարվում են
ա. գիշատիչներ
բ. մակաբույծներ
գ. բույսեր
դ. թռչուններ

Ժապավենաձև որդերի գլխամասը կոչվում է
ա. պոչ
բ. սկոլեքս
գ. օղակ
դ. թարթիչ

Ժապավենաձև որդերը սնվում են
ա. հողով
բ. ջրով
գ. տիրոջ օրգանիզմից
դ. արևի լույսով

Տափակ որդերը շնչում են
ա. թոքերով
բ. մաշկի միջոցով
գ. խռիկներով
դ. քթով

Տափակ որդերը պատկանում են
ա. ողնաշարավորներին
բ. անողնաշարավորներին
գ. կաթնասուններին
դ. թռչուններին